Mila Elisabeth van Es * 4 januari 2012, † 6 januari 2012

Aan de ene kant: kaalslag in de kunstsector, tien kilometer harder op de snelweg als grote overwinning, bossen die wel wat meer terrasjes kunnen gebruiken en achttien- dan wel negenjarige jongens die als voorbeeld moeten dienen om de rest af te schrikken. Aan de andere kant:  vakbonden die hervorming tegenhouden, linkse online opiniepagina’s die slechte Godwin-cartoons publiceren, kamperende vago’s op het Beursplein en mensen die achttien- dan wel negenjarige jongens gebruiken om hun rechtschapenheid te bewijzen. Ik wil bij beiden niet horen.

Het zijn moeilijke tijden als je zoals ik een twijfelaar bent. Iemand die er samen wel uit wil komen, een compromissenliefhebber, iemand die iedereen het liefst te vriend wil houden. Wij zijn namelijk niet zo in trek op dit moment. Dit zijn tijden voor ‘wie niet voor is is tegen ons’, tijden om elkaar voor linkse landverrader danwel NSB’ er uit te maken. Tijden om onwelgevallige wetenschap als meningen te beschouwen en om passende meningen tot wetenschap te bombarderen. Niemand zit op de grijze enerzijds-anderzijds-verhalen van mij en mijn collega-twijfelaars te wachten. Die passen namelijk nergens bij.

En terwijl wij hier in Nederland elkaar de tent uitvechten draait de wereld gewoon door. Met al haar problemen op het gebied van klimaat, geld en politiek. En ergens wil ik daar iets aan doen, gewoon omdat ik vind dat het voor sommige dingen echt moet. Maar helaas, ik ben druk met ons ongeboren kind. Weer een mensje dat een plaats moet krijgen op onze overvolle, oververhitte en overdreven wereld. Onzeker gaan we voorwaarts en hopen er maar het beste van.

Rechts ligt het hoofdje, links zet de kleine het beste beentje alvast voor.

Moeder en kind maken het goed, alle toekomstige opa’s en oma’s (het zijn er zes) beginnen langzaam van de schrik te bekomen en ook andere familieleden zijn op de hoogte. Thuis gaat het inmiddels vooral over kinderopvang (wachtlijsten van een jaar zijn regel, geen uitzondering), de babykamer en positiekleding. Het komende half jaar zal dat wel niet minder worden. We zijn aan een bijzondere reis begonnen.

In het buitenland was het wat groter nieuws, in Nederland besteedde alleen Trouw er aandacht aan.

Op 6 juni werd Amina Arraf in Damascus ontvoerd. De 35-jarige Amina onderhoudt een populaire blog genaamd ‘A Gay Girl in Damascus’. Aanvankelijk hield ze zich vooral bezig met literatuur, poëzie en persoonlijke wetenswaardigheden, maar de laatste weken toonde zij zich een fervent supporter van de Syrische revolutie. Sinds 26 april hield Amina zich schuil bij vrienden. Op die dag namelijk, kwamen twee mannen in leren jacks naar het huis van haar ouders en beschuldigden Amina ervan deel uit te maken van een islamitisch complot. Haar oude vader weigerde hen binnen te laten. Amina berichtte daarover in haar veel gelezen relaas “Mijn Vader, Mijn Held”. Het laatste bericht op haar blog werd getikt door haar nichtje Rania. Zij berichtte hoe Amina dinsdagavond om 6 uur door drie bewapende mannen in een auto werd gesleurd. Sindsdien is niets van haar vernomen.

Een verontrustend bericht. Syrië staat niet echt bekend om de vriendelijkheid jegens bloggers en journalisten. Sterker nog, het land bungelt al jaren onderaan de persvrijheidsindex van Reporters Without Borders. Tel daar bij op dat het hier gaat om een openlijk lesbische weblogger, en de situatie voor vrouwen en LGBT’ers in Syrië is ook niet echt om over naar huis te schrijven. Tot slot is de reactie van de huidige president Assad op de protesten in zijn land dusdanig dat elke vorm van verzet gevaarlijk kan zijn. Bovenstaand bericht was dan ook reden tot alarm. Groot alarm.

Maar Amina was geen lesbische vrouw die haar leven waagde. Amina was een verzinsel van een veertigjarige Amerikaanse man om bovenstaande (helaas niet verzonnen) issues onder de aandacht te brengen. Nobel, maar wel misleidend. De Amerikaan, die studeert in Edinburgh en momenteel in Turkije verblijft (zeker in het begin op Twitter een verwarrende situatie), bekende zijn fabricage nadat diverse mensen die wilden weten wie Amina eigenlijk was, gevaarlijk dichtbij waren gekomen. Inmiddels waren er her en der acties voor Amina gestart, en voelden echte LGBT-activisten in Damascus zich steeds onveiliger.

Het deed mij (en andere oude webloggers) denken aan het verhaal van Kaycee Nicole, een Amerikaans tienermeisje met kanker, overleden in 2001. Ik schreef er destijds ook over. Kaycee hield ook een weblog bij, mailde en chatte met heel veel mensen die geroerd waren door haar verhaal. Kaycee was een verzinsel van een Amerikaanse vrouw die het verhaal van mensen met kanker wilde vertellen. Ook hier bedrog met een hoger doel, al werd bij Kaycee wel meteen een onderzoek ingesteld naar cadeaus die de vrouw ontvangen zou hebben.

Het is makkelijk om nu met vingers te gaan wijzen naar media die hun werk niet goed deden en de snelle cyclus van digitale media als Twitter die het checken van feiten ondergeschikt acht aan het snel melden van nieuws. Het is beter om ons te blijven realiseren dat het erg gemakkelijk is om online een andere identiteit aan te kunnen nemen, en dat sommige mensen dit misbruiken om aandacht te krijgen, al dan niet voor een goede zaak. Moeten we daarom maar ieder bericht dat uit niet direct verifieerbare bron komt negeren? Ben ik nu zo’n cynische zak dat elke kankerpatiënt met een laatste wens nu meteen verdacht is? Nee, maar enige terughoudendheid en wat gezonde achterdocht kan soms geen kwaad. Voor gewone nieuwsconsumenten, maar zeker voor journalisten.

Titel met dank aan The Daily What, GigaOM’s Bobbie Johnson beschrijft het bovenstaande eigenlijk beter.

TNT Post moest een nieuwe naam bedenken voor na de scheiding met TNT Express. Dat lukte, want inmiddels gaat Tante Pos als PostNL door het leven. De bijbehorende slagzin is ‘Morgen is vandaag’. Dit motto valt duidelijk in de categorie ‘generieke zinnen’. Ik moest in ieder geval meteen denken aan ‘Today is one day’, uitgesproken door wijlen Christopher Reeve voor wijlen WorldOnline. De zin klinkt mij wat zweverig in de oren. Maar het echte probleem met ‘Morgen is vandaag’ is te zien op een foto van een nieuwe brievenbus in het PostNL-blaadje ‘Er is post’.

‘Vandaag gepost is morgen bezorgd – morgen is vandaag’. Dus als ik vandaag mijn kaartje aan tante Jo in de brievenbus gooi, dan ligt hij morgen bij haar op de mat. Maar morgen is vandaag, dus eigenlijk is hij er dan al vandaag, maar dan had ik hem wel gisteren moeten posten. Maar als ik hem gisteren had gepost, dan was hij er gisteren al geweest. Of morgen. Maar morgen is vandaag.

Enfin, deze slagzin roept wel erg veel vragen op. Het wachten is dan ook op een nieuwe poging van PostNL.

Ik heb een MacBook, een Mac Mini, een Android telefoon, een iPad en een e-reader. Dat zijn vijf apparaten waarop ik e-books kan lezen. En toch blijk ik in mijn leesgedrag bijna even conservatief als een hoogbejaarde met een goede leesbril. Van mijn vijftien laatst gelezen boeken las ik er zeker twaalf gewoon als papieren boek. Deels heeft dat te maken met de boekenbranche, die mijn zuurverdiende geld blijkbaar niet wil hebben, maar deels is het ook een gevoelskwestie.

Maar laat ik eerst eens de hand in eigen boezem steken. Van de vijf apparaten in de eerste zin van dit stukje is er maar eentje waarop ik echt boeken lees: de e-reader. De iPad is te zwaar en te onhandig, om van de computers maar te zwijgen. De telefoon is dan weer te klein en te traag. Daarnaast leest het scherm van een e-reader echt fijner dan een gewoon beeldscherm.  Ik heb dus een Nook. Gekocht bij Barnes & Noble op 5th Avenue in New York, in mei vorig jaar. Door te kiezen voor de Nook heb ik dus de e-readers met ingebouwde boekenwinkel (bijvoorbeeld de Kindle en de OYO) links laten liggen. Barnes & Noble levert namelijk alleen aan mensen met een Amerikaanse creditcard. Geen probleem, dacht ik bij aankoop. De Nook kan PDF en ePub lezen, dus ik kom een heel eind.

Dat viel tegen. Op zich zijn er plekken genoeg waar je ePubs kan kopen. Al die ePubs zijn echter voorzien van het Digital Rights Management systeem van Adobe. En dus kun je ze alleen maar openen en overzetten naar de Nook met het door Adobe ontwikkelde programma Digital Editions. En laat ik dat Digital Editions nu het meest gebruiksonvriendelijke en trage stukje software vinden dat ooit door Adobe is geproduceerd, en dat wil wat zeggen. Het alternatieve programma Calibre werkt beter, maar kan dus niet volledig met DRM omgaan. Voor het kopen en registreren is toch weer Digital Editions nodig. Handig is anders. Het wordt je ook niet makkelijker gemaakt door bol.com. Neerlands grootste boekenboer heeft zijn installatieprocedure alleen ingericht op Windows-computers. Mac-gebruikers moeten via een omweg aan de software komen. Linux-gebruikers kunnen overigens helemaal niet legaal digitaal lezen. Voor dat besturingssysteem is Digital Editions niet beschikbaar. Voor hen rest niet veel meer dan het illegale circuit af te struinen. Op bittorrent-site Demonoid zijn veel boeken te vinden, ook Nederlandse titels. Bereid je voor op heel veel Baantjer, matige thrillers en huisgemaakte meesterwerkjes. Leuk voor een keer, maar bij lange na niet voldoende voor een evenwichtig leesdieet.

Zie hier het volgende nadeel: heb je alle technische hindernissen overwonnen, dan kan het nog moeilijk zijn om te lezen wat je digitaal wil gaan lezen. Veel boeken verschijnen überhaupt niet in een digitale editie, dus die vallen al af. Helaas zijn de boeken die ik per se digitaal wil lezen (vakliteratuur en non-fictie) bijna per definitie niet digitaal te krijgen. Boeken die wel in de elektronische winkel te vinden zijn kosten vaak evenveel als een papieren versie. Ik ben zelfs boeken tegengekomen die digitaal duurder zijn. En dat valt toch moeilijk te rijmen met de productie- en distributiekosten die voor digitale boeken natuurlijk veel lager liggen. Een deel wordt verklaard door een hogere BTW op elektronische boeken, maar het voelt gewoon niet goed. Voor dat geld wil ik dan wel iets hebben. Iets wat ik vast kan houden.

En dat brengt ons op mijn laatste nadeel van het elektronisch lezen. Ik ben er achter gekomen dat ik gewoon van boeken houd. Het definitieve van inkt op papier, de mogelijkheid om even terug te bladeren zonder elk blaadje één voor één te moeten omslaan. Het genoegen van het dichtslaan van een boek na de laatste bladzijde. Het urenlang struinen in mooie winkels als De Drvkkery in Middelburg tussen allerlei prachtig ontworpen kaften. Ik mis het elke keer als ik een digitaal boek heb gelezen. En dus koop ik nog steeds papieren boeken, soms tot wanhoop van mijn vriendin. Zij is er ook gek op, maar de ruimte in onze boekenkast is schaars.

Zijn er dan helemaal geen lichtpuntjes na ruim een jaar digitaal lezen? Jawel. Schrijvers Ivo Victoria, Aliefka Bijlsma, Niels Aalberts en hun uitgevers durfden het aan om DRM-vrije e-books te publiceren. Victoria gebruikte het Radiohead-model, waarbij de lezer zelf het te betalen bedrag bepaalde. Ik heb Hoe ik nimmer de Ronde van Frankrijk voor min-twaalfjarigen won (en dat het me spijt) met plezier gelezen en betaalde (volgens mij) zo’n tien euro. Aalberts’ Doorbraak is één van de betere marketingboeken die ik ooit heb gelezen, alleen werd hier mijn laatstgenoemde nadeel wel heel duidelijk zichtbaar. Het papieren boek is veel prettiger opgemaakt en staat dan ook nog steeds op mijn verlanglijstje. Aliefka Bijlsma kende ik niet, een gezamenlijke kennis tipte mij dat haar roman Mede namens mijn vrouw als gratis e-book te downloaden was. Een mooi tragikomisch verhaal over een diplomaat die uitgerangeerd wordt. Het was een prettig boek, en ik heb het al twee keer gekocht als cadeau voor iemand anders. Op papier en met een mooi papiertje er omheen. Zoals het hoort.

1-1-2, daar red je levens mee.

1-1-3, gekker wordt ‘t nie.

1-1-4, red een dier.

1-1-5, voor een lekker wijf.

1-1-6, voor Nederlandse les. (€1/min.)

1-1-7, de linkse kerk zal beven.

1-1-8, die moslim is verdacht.

1-1-9, voor al uw nieuwe wegen.

(Dank, Lars)

It’s the internet on fast-forward, and it’s aggressive – like trying to order from a waiter who keeps finishing your sentences while ramming spoonfuls of what he thinks you want directly into your mouth, so you can’t even enjoy your blancmange without chewing a gobful of black pudding first.

Charlie Brooker vat het knagende gevoel bij het gebruiken van Google Instant goed samen.

Het kwam er niet van, maar toch laat ik de stekker er in. Deze plek is namelijk belangrijk voor me. Dat heb ik hier al vaker geroepen, maar niet zonder reden. Er staan diverse artikelen in de grondverf over dingen waar ik me zeer druk maak – in tegenstelling tot mijn dertigste verjaardag en mijn nieuwe baan – dus voorlopig gaat Poste Restante gewoon door. Deze site is misschien niet meer zo geschikt om mijn hele leven te volgen, maar wordt wat in de toekomst wat meer gericht op nuttige inhoud en misschien is dat maar goed ook. Ondertussen deel ik mijn visuele vondsten op Tumblr en bijzondere links op Twitter.

Martijn met Bob en Tonie. Foto: Frank Meeuwsen

Inmiddels heb ik het boek min of meer gelezen en de onderzoeken over de Nederlandse blogosphere een beetje op me in laten werken. En wat blijft hangen is een gevoel dat ik bij de presentatie zelf ook al had. namelijk dat webloggen nu iets heel anders is dan webloggen toen. Tegenwoordig is webloggen een vorm van publiceren, iets waar je cursussen voor kunt volgen en waar geld mee te verdienen is. Waar regels en strategieën voor zijn en waar wetenschappers onderzoek naar doen.

Die ontwikkeling is logisch en zie je bij veel media. Lees maar eens een interview terug met tv-makers uit de jaren vijftig en zestig. Hun voornaamste commentaar op wat ze destijds deden is dat ze maar wat deden omdat ze ook niet wisten hoe het anders moest. En uit die onwetendheid kwamen de mooiste dingen voort. In de huidige wereld van formats en netmanagers is er geen tijd meer om opnieuw het wiel uit te vinden. Er moet immers gescoord worden, een ‘return on investment’ gehaald.

Weblogmeeting Leiden, 2001

Die onwetendheid uit de begindagen van de televisie zag je ook bij de webloggers van het eerste uur. Wij deden maar wat.Hadden geen regels voor succesvol webloggen. Moesten steeds maar weer uitleggen aan mensen wat we deden, en vooral waarom. Werden met grote ogen aangekeken als we met wat mensen in een kroeg zaten. Waarom? Omdat wij bijna allemaal een digitale camera bij ons hadden. Er speelde van alles in die vroege weblogwereld. Je hield het bij als er een nieuwe weblog online kwam, er ontstonden subgroepjes binnen de subcultuur. Maar toch was je met elkaar verbonden. We waren webloggers. Over het algemeen leuke mensen. Een beetje raar, niet alleen maar nerds, wel een beetje geeky.

Dat gevoel verdween toen iedereen opeens een weblog kon aanmaken. Web-log.nl werd door de echte weblogpioniers beschimpt. Het bleek het begin van het einde voor de weblogscene als ons-kent-ons clubje. Iedereen had opeens een digitale camera, kon overal foto’s nemen, ze online zetten en van snedig commentaar voorzien. Het monopolie van de semi-geeks was doorbroken.

Veel van de weblogpioniers zijn inmiddels gestopt, of (en hier steek ik een flinke hand in eigen boezem) hebben hun update-frequentie teruggebracht naar het absolute minimum. Andere platforms als Twitter en Tumblr hebben hun aandacht opgeslokt. Deels komt dat door die nieuwe diensten, maar ik denk vooral omdat het webloggen gewoon niet meer hetzelfde is. Wat tien jaar geleden ‘ons medium’ was, is nu van iedereen. Het weblog is als medium in handen gekomen van journalisten, marketeers en andere mainstream mensen. De pioniers zijn alweer op zoek naar nieuwe plekken waar zij het eerste kunnen zijn. Zoals het pioniers betaamt.