Dossier Fortuyn (1): Bij Leefbaar Nederland
Eerder verschenen op www.planet.nl
Tekst: Martijn van Es – © 2002 Planet Internet
Ze zouden het lastig krijgen met Fortuyn, aldus Jan Nagel bij de voordracht. Hij heeft gelijk gekregen. Ruim drie maanden voor de verkiezingen is de wig tussen de lijsttrekker en de partij door een interview met Fortuyn in de Volkskrant zo groot geworden dat LN besluit om de lijsttrekker aan de dijk te zetten.
In september 2001 blijkt dat twintig mensen een gooi willen doen naar het lijsttrekkerschap van Leefbaar Nederland. De bekendste namen zijn die van hoogleraar David Pinto en columnist en publicist Pim Fortuyn. Rond de persoon van Fortuyn komt de grootste discussie op gang. Zijn uitgesproken ideeën over asielzoekers lijken niet overeen te komen met de meestal linkse opvattingen die Leefbaar Nederland tot dan toe huldigde. De combinatie Fortuyn en LN lijkt echter een gouden. In de peilingen doet de nieuwe partij het steeds beter en een maand later draagt het bestuur de oud-wetenschapper definitief voor als lijsttrekker. In het concept-verkiezingsprogramma wordt het eerder gemaakte 25-puntenplan aangevuld met een strenge houding ten opzichte van asielzoekers. Dit en de uitgesproken voorkeur voor Fortuyn doet veel kandidaat-lijsttrekkers eieren voor hun geld kiezen. Fortuyn gaat de eindronde in als absolute favoriet en wordt op 25 november officieel gekozen.
De scheiding
Onder leiding van Fortuyn schuift de partij geleidelijk op naar rechts. Hij formuleert zijn meningen weliswaar een stuk omzichtiger dan in zijn boeken, maar de hoofdlijnen blijven voor een groot deel overeind. Leefbaren van het eerste uur zien het vaak met lede ogen aan. Verscheurd door twijfel. Eigenlijk hebben ze niet veel met Fortuyn op, maar hij kan de partij wel een verkiezingsoverwinning bezorgen.
De omslag komt op zaterdag 9 februari. In de Volkskrant doet Pim Fortuyn uitspraken die er niet om liegen. De lijsttrekker noemt Nederland ‘een vol land’, waar hij het liefst de grenzen dicht zou doen. “Als ik het juridisch rond kon krijgen, zou ik zeggen: er komt geen islamiet meer in.” Als klap op de vuurpijl geeft Fortuyn aan dat wat hem betreft artikel 1 van de grondwet (tegen discriminatie) afgeschaft kan worden als het een gevaar vormt voor de vrijheid van meningsuiting. Uitspraken die in zijn boeken niet zouden misstaan, maar die haaks staan op het partijprogramma van Leefbaar Nederland.
De reacties zijn meteen fel. Zijn collega-lijsttrekkers buitelen over hem heen met hun verwijten. Maar ook intern loopt het hoog op. Prominent partijlid Henk Westbroek stelt dat Fortuyn de partij een nekschot heeft gegeven. Op een inderhaast belegde bestuursvergadering in het bovenhuis van campagneleider Kay van der Linde te Hilversum valt het zwaard van Damocles. Fortuyn is onmogelijk te handhaven. Een dag later maakt voorzitter Jan Nagel in Buitenhof bekend dat Leefbaar Nederland zonder Fortuyn verder gaat.
