Na de zestigste verjaardag van Johan, is vandaag de vijfde sterfdag van Pim aangebroken. Gelukkig is een sterfdag niet zo feestelijk om mee uit te pakken als een verjaardag, anders hadden Matthijs van Nieuwkerk en Ferry Mingelen vanavond vast de avond van Pim Fortuyn gepresenteerd. (Het is dat, of de Nederlandse media hebben hun vertrouwde (s)linkse oogkleppen op, en proberen de Grote Leider te bagatelliseren in een complot van de NOS, de PvdA en de AIVD.)
Toch is het mediacircus niet ver weg, want Nova, Zembla en de TV Show brengen vanavond alledrie een special over Fortuyn. Nova gaat debatteren onder leiding van Felix Rottenberg, Zembla neemt naar verluidt wat gelekte e-mails door met het gewezen partijkader van de LPF en Ivo Niehe doet waarschijnlijk wat Ivo Niehe het beste doet: het recyclen van een oud interview met de ontslapene, waarin Niehe warm invoelende vragen stelde over ouders en andere privé-dingetjes, waarop Pim uiteraard met alle soorten van genoegen antwoord gaf. Want zo was Pim nu eenmaal, en zo zag hij het graag. Hij was de eerste politicus die zich prominent profileerde als bekende Nederlander, en daarnaast als man met een visie.
In NRC Handelsblad las ik een artikel over politici. Sinds Pim Fortuyn zitten ze allemaal in het koffiehuis, aldus de krant. Allemaal op zoek naar visie. Een bijzonder gevolg, want Pim zelf zou nooit in zoiets ordinairs als een koffiehuis zijn gaan zitten. Fortuyn was een scherpe columnist, met een vlijmscherpe antenne voor signalen uit de samenleving. Hij wist het sluimerende ongenoegen in Nederland vanachter zijn schrijftafel te benoemen, en het te koppelen aan simplistische, ouderwetse oplossingen. Ik heb De puinhopen van acht jaar Paars voor mijn toenmalige werk gelezen, en ik weet nog dat ik bij elke bladzijde mezelf afvroeg of Fortuyn wel had nagedacht over wat voor gevolgen zijn oplossing weer zou hebben. Kleinere klassen, okee, maar waar halen we zoveel docenten vandaan? Een boek met een open einde, zeker niet de bijbel waar zijn volgelingen het voor hielden. Dat was ook de gedachte die ik had toen Harmen Siezen op 6 mei 2002 meldde dat Pim Fortuyn was neergeschoten. Niets is zo frustrerend als een boek zonder einde. Ik had graag gezien of Fortuyn zich staande had gehouden in Den Haag. Ik waag het te betwijfelen. Waarschijnlijk zou het gerommel binnen de LPF minder hevig geweest zijn, maar Fortuyn had toch moeten samenwerken om zijn punten te bereiken. Compromissen sluiten, tot inkeer komen, dat werk. Geen prettig werk voor die ijdele man die de wijsheid in pacht dacht te hebben.
Maar goed, het mocht dus allemaal niet zo zijn. Fortuyn werd vermoord, en meteen kreeg ik de eerste mailtjes binnen met de vraag of we op de redactie nu onze zin hadden. Toen ik antwoordde dat ik het wel oneens was met Fortuyn, maar dat zijn dood ook voor mij een klap was, kreeg ik een mailtje terug dat dat allemaal smoesjes waren, en dat we vanavond vast een feestje zouden gaan vieren met alle journalisten en politici.
Het kwaad was toen eigenlijk al geschied. Het begin van vijf jaar polarisatie tussen het volk, de politiek en de media. Waarbij sommige politici (neem een Wilders en een Marijnissen) zichzelf nadrukkelijk bij het volk scharen in plaats van bij de politiek. Vijf jaar na dato proberen media en politiek nog altijd wanhopig om nader tot de burger te komen. Nieuws is geen nieuws meer zonder peiling naar de werkelijke gevoelens van het Nederlandse volk. Of nou ja, de werkelijke gevoelens van driehonderd mensen die zich op een druilerige zondagmiddag hebben aangemeld bij Maurice de Hond. Politici proberen zich in de voetsporen van Fortuyn ook te profileren als Bekende Nederlander met een visie. Vijf jaar na het lijsttrekkersdebat in de Soundmixshow (een schande, weet u nog?) zien we Geert Wilders bij De Lama’s en oud-minister Hilbrand Nawijn in So you wannabe a popstar. Voor de visie zorgen de talloze boeken die tegenwoordig uitkomen van politici en hun ghostwriters. Van Pim geleerd. “Leest u mijn boek maar. Daar staat alles in.”
Vijf jaar na Fortuyn zijn politiek en media op een heel andere manier met elkaar versmolten dan in 2002. Politiek is entertainment geworden in plaats van nieuws. Of zoals Femke Halsema in NRC Handelsblad vertelt: “Nu is er een rechte lijn van Gerard Joling naar mij”. Zou Pim het zo gewild hebben? Misschien. Ik vind het zorgelijk. Is er straks nog een weg terug?
5 reacties tot nu toe ↓
1 David // 6 May 2007 om 19:21
Ik vind dat je wel rake dingen zegt, maar wat me tegenstaat is dat je 2002 behandelt als nulpunt. Alsof er voor 2002 geen populisten, politici met een grote visie en/of boek, en vertoningen van slechte smaak waren. Drees, Den Uyl, Romme? Dijkstal, Lubbers, Bolkestein?
En eerlijkheidshalve: door dat cultuurpessimistische sausje lijk je veel ouder dan ik denk dat je bent.
Ben wel benieuwd naar waar je vijf jaar geleden dan werkte.
2 Martijn // 6 May 2007 om 20:42
Uiteraard waren er voor 2002 al populisten. En ook waren er voor 2002 al politici die zich inlieten met populistisch vermaak. Annemarie Jorritsma en Erica Terpstra bij Sterrenslag bijvoorbeeld. Sinds 2002 is dat in mijn beleving echter wel sterk toegenomen. Dat heeft overigens niet alleen te maken met de politici, maar ook met de explosief toegenomen hoeveelheid televisie, waardoor er ook meer vraag is.
Ik ben overigens 26, en werkte in 2002 als redacteur Binnenland bij News Planet van Planet Internet.
3 Eric // 6 May 2007 om 21:51
Ik ben het met je eens, Martijn, en ik vrees dat er geen weg terug is. Je ziet politici sinds 2002 als antwoord op populisme zelf ook populistischer worden. Het gevolg is dat politici nog minder vertrouwd worden, zodat populisme weer meer voedingsbodem krijgt. Het is een negatieve spiraal uit het boekje…
Was Fortuyn blijven leven dan had iedereen gezien dat juist zijn oplossingen zo halfslachtig waren dat het geen enkel resultaat zou hebben. Dan hadden we weer eens normaal met elkaar om kunnen gaan…
4 pascal // 7 May 2007 om 0:44
Ik denk dat dit een ontwikkeling is die niet te stoppen is. Iedereen doet er aan mee. Vooral de media. We creëren onze eigen samenleving zoals die is.
5 David // 7 May 2007 om 13:05
Dan zijn we ongeveer even oud.
Ik wijs nog maar eens op de vroege jaren ‘70, toen er een heel ander soort populisme heerste. Toen liepen hele volksstammen weg met het marxisme. Of naar de jaren ‘20, toen er van debat eigenlijk nauwelijks sprake was, maar vooral gedeclameerd werd.
Daarmee wil ik maar zeggen dat we ons teveel voorstellen bij het “inhoudelijke debat” van “vroeger”. Ook toen werden debatten gedomineerd door vooraf ingenomen standpunten die met veel retoriek werden uitgedragen.
Geef een reactie